Carta de francisco perez das cousas que neste año de 24 de nouenbro 1551 soccederão em Malaqua para Goa.
This letter, dated 124th day of November 1751, from Francisco Perez to Father Emmanuel in Malaca, details military conflicts and missionary activities in the region during the late 16th century. Key figures include Francisco Perez, Father Emmanuel, and Garcia de Meneses. The document describes the c...
Saved in:
| Format: | Manuscripts |
|---|---|
| Published: |
1551-11-24
|
| Subjects: |
Artillery
;
Battles against Moors
;
Capture and execution
;
Colonial strategies
;
Father Emmanuel
;
Firearms
;
Fortifications
;
Francisco Perez
;
Garcia de Meneses
;
Goa
;
Inquisition
;
Malaca
;
Military conflicts
;
Peres, Pe. Francisco
;
Portuguese missions
;
Religious Observance
;
socio-political dynamics
;
Manuscripts
|
| Online Access: | https://macau-legacy.usj.edu.mo/docs/JLBDULEB/viewer_JLBDULEB.html |
| _version_ | 1879992865005764608 |
|---|---|
| archiveLocation | 49-IV-49, fl. 131v. |
| building | Portugal. Biblioteca da Ajuda |
| collection | Portugal. Biblioteca da Ajuda |
| description | This letter, dated 124th day of November 1751, from Francisco Perez to Father Emmanuel in Malaca, details military conflicts and missionary activities in the region during the late 16th century. Key figures include Francisco Perez, Father Emmanuel, and Garcia de Meneses. The document describes the construction of fortifications, battles against the Moors and Japanese, and the use of firearms and artillery. It also outlines the capture and execution of several individuals, highlighting the harsh punishments meted out for perceived sins. The letter emphasizes the importance of religious observance and the role of the Inquisition in punishing heresy. The document is significant for its insights into colonial military strategies, religious practices, and the socio-political dynamics of the period in Malaca. Entry number 70 in catalogue "Jesuítas na Ásia" |
| first_indexed | 2026-05-10T08:59:02Z |
| format | Manuscripts |
| fulltext | [transcription]
{{PAGE:1}}
Agraca e amor de
Como estaua aqui
---
Carta de Francisco Perez das cousas
124 de novembro
neste ano de 1751 para Derao Em
Malaca.
Malaca.
Agraca e amor de seu
---
Goa
1
Goa
---
No Santo Snor e Sae
Comprende sempre em nossas almas a me -
Ao anno passado de cinquenta e cinco anos, padre meus e irmãos,
como estaua aqui
execui as vossas charidades
Malaca, como me mandou ho pe
Me Francisco os exercitos e que me mandou ocupar os quais se continuarão a Reguera muito fó dos
lhos
portugueses ho snor cusa obra he
cusa obra he Ceylano, até agora não
do padre Mestre Francisco Xpó o anno
Francisco
porque
coisa nenhuma
daqui
porque o anno passado de cinquenta e cinco nas Lys daqui nada.
{{PAGE:2}}
Do ano de 1551
Embarcação, naõ sey seo esteruou mamona se Lucifer porq̄ seu ousa vezes se pare
pare
lharaõ mercadores para ir cō muyto deseso E finalmēte naõ foraõ -
E este anno de cinquoēta E hū assi mesmo naõ foy la estarē nenhuā porq̄ estando
huā nao no preso apparelliada paraixa .7. de Junho foy fiquejmada cō outras tres
naõs E hū nauio pequeno que qua chamaõ Junquo isto e porq̄ deos nosso snōr quis
castigar a esta cidade cō a tercerquada celo E tres dias ē que se cōmeçou o sçerquo a .5.
de Junho E foraõ pe os mouros a dezaseis de setembro no qual tempo se passaraõ
grandes cousas dinas de saber para dar graças ao snor̄ que castiga E nunqua a parte
a sua misericordia do seu pouo E castiga por onde perennos porq̄ acustumauão os
deste pono a guardar muy mal os domingos cō seus tratos E banquetes q̄ se esqueciaõ
de deos pois se esqueciaõ das cousas diuinas portanto e Domingo mostrou o snor̄ seu castigo
Em sesta feyra a sua misericordia porq̄ ē domingo se queimaraõ as naõs Em Domingo aos
14. de Junho mataraõ a Do Garçia de meneses que yia por capitaõ de Maluço os Jaõs
as bonçadas cō outros .4. ou cinquo Entre os quaes mataraõ a xo vaz̄ Guilher̄z E ao
recelhermorreriaõ a fogados e hū rio dez ou doze cō outros tres q̄ todaraõ uiuos os quaes
os iniusos mataraõ çpir q̄ naõ dauaõ uida anhū Aristaõ naõ digo porq̄ Julge a Dō
Garcia E aos que cō elle morreraõ por pecadores E que lo rantadores das estas como
seja uerdade que Deos nosso snor̄ castiga a este mundo os pequenos peccados E os muy prādes
os deixa por ser castigados nos outros ꝑa sempre mas antes segundo ouui aos q̄ contra
conheciaõ Era homē bē acustumado lido muy bō christaõ porq̄ ao sabodo se desem
barc̄ou cō hūs certos homēs E logo se cōfessou E reçebeo ho santissimo sacramēto ao
Domingo pella manhā Et forte fuit rattus ne malitia mutaret cor illius, ꝓ
Dous da lgosto mataraõ a hū homē chamado Duarte madras
Em Domingo aos
cō hū tiro de camello estando de Guollros Junto do altar para reçeber ho santissimo
sacramēto tendo Ja o clerigo dito a missa de modo q̄ se se naõ apartara o padre
hū pouco para maõ direjta do altar fratamte e feyto pedaços E este duarte
Madeira daua dessi assim e mo boōs sinaes de christaõ E o q̄ eu tenho ꝑa mīm
he q̄ foy aqui sacrificado a nosso deos E snr̄ o pollas maõs dos Jnfieis elle auia
i
muyto bem trabalhado por defender a cidade ⁋
E outro Domingo adiante tiraraõ outrauēz cō homē sino E cortaraõ huā
perna alur̄ homē de q̄ morreo E ao outro Domingo tiraraõ cō berços E mataraõ
outro homē de manra que mais frequēte mēte nos tirauaõ aos Domingos que
naõ os outros dias E sempre nos tirauaõ a JgreJa porq̄ elles sabiaõ pella
gēte in fiel q̄ estaua ētre elles q̄ aq̄lle dia nos Juntauamos na JgreJa.
Outro Domingo mataraõ a hū homē cō huā spiriguarda dandolhe pella
gargāta que se Cayo fora de pois de comer E buber E assi q̄ exoronde peçou
foy castigado neste mundo para q̄ a sua alma fosse salua ē ho outro porque
morreo cōfessado E arrependido de seus peccados
132
{{PAGE:3}}
Cartas Dalndia
Andrei de Agosto dia da Asumpçaõ de nossa snrā mandou ho capitão gō D.o
da silua sair pentecpella manhaã a dar ē huā tranquejra ē que estauaõ os Jmgos
da parte de oriente da cidade donde se queymarão dous homēs q̄ não morrerão
mas mataraõ dous nossos os Jmigos os quaes estando ouuindo a pregaçaõ a deixarão
que pareceser misterio do Senhor assi que naõ so mēte nos tiueraõ cerquados
mas do maraõ aparte da cidade onde habitauão os mercadores ela quillins E
mouros E chins̄ E outras mujtas gentes donde se leuaraõ orande presa douro
E prata ceda, sandalo, E muyta roupa E naõ pouca perçellana E dizē
que leuariā mais de vinte nil almas e tre as quaes eraõ a lyus christaõs
que soma a perda q̄ fizerão hū cōtodouro segundo dizē os homēs q̄ disposabē
Rido naõ acontece simcausa, Jmmo regnū ágente ingētem transfertur propter
in Justitias Et contumelias Et diuersos dolos E não se me persuade como ya
Carrilha apuntey q̄ os q̄ aqui padeceraõ eraõ mais peccadores q̄ lodos pris os
Jeraelitas cōmeteraõ açidade hay tornaraõ se fugindo E morreraõ trinta E seis
delles E o pouo de Jsrael padece esta ignomima E o escomungado de Achaõ
+
E os reaes E dauid pecca E o pino ꝑaga E aJnda A daõ comeo a feuyra E
nosso snōr Jesu chrō. por ella foy criado / que nō rapui tunc ex oluebam
O qual persua Jnfinita misericordia assi como soccorreo ao genero humano liurandoo
do exorrio do demonio padescendo ē sesta feyra na crūz assi por se melhante manra
quis soccorrer a esta cidade por q̄ em sexta feira q̄ foraõ doze de Junho
se desembarcou gente de .3. naõs q̄ chegaraõ da Jndia cō as quais recebeo to
da acidade alegria E loguo sairaõ a ellas dos Jmmiguos mais de 80. fustas
q̄ chamā lancharas antre as quais ya huā galee cō hū tiro grosso. E cō mtos
bercas E as outras todas cō mta artelharia E des q̄ chegarō a tiro começaraõ de
tirar mas dom garcia mādou aJūtar as naos em hū corpo E assy se come
caraõ os nosos a defender cōtiros grossos demaneira q̄ sem chegar fizeraõ
recuar os Jmmiguos naõ sem dano delles E os nosos naõ recebendo nehū segdo
dizē E day a diante começarão os pescadores a sair a pescar E a tomar algūs
peyxes ꝑa comer agorte q̄ auia Ja sete ou oito dias q̄ naõ ousauaõ a sa
yr ao mar a pesquar p̄ medo dos Jmiguos assy q̄ eu sexta feira começou
o sor mostrar sua misericordia ꝑa liurar do poderio dos barbaros esta
fortaleza E habitaçaõ dos portugeses honde estaõ as Jgreias onde sua
diuina magestade he louuada E spuida E estauaõ os nosos cō grā semor p̄
serē pouquos q̄ naõ eraõ p̄tuguesses senaõ dozētos E sesēta pouquo
mais E o circuito q̄ se guardaua era grāde E os muros fracos de huas tay
pas de terra E p̄o a p̄te do mar Ldo Rio naõ avia emparo nehū hos
Jmmiguos eraõ mtos q̄ segdo diz ē os Jaõs erā tres mil cō agente
mil E quinhētos mas bem e reo ou q̄ eraõ mais de tres mil cō agente
q̄ se leuantou cō elles q̄ uiuia cō nosso en o tp̄o da paz E estes Jaos he
huā gēte mto barbara E acometē sem medo. E aJnda q̄ os firaõ E maten
não dizē hay suas armas saõ huās lanças muy longas mais em grāde
1
{{PAGE:4}}
Do ano de 1551
quãtidade q̃ as nosas çalguãs espinguardas s̃ bercos Etinhão enton
7. ou 8. peras
q̃ nos tomaraõ qñ tomaraõ ap̃te da cidade honde habitauaõ os mouros pẽtios
honde naõ ay ygreJas nosas tomaraõ mtos mãtimẽtos: A outra gẽte q̃ tinha
+ cercada acidade pla p̃se do oriente p̃ nome Mallayos dizẽ q̃ seriã sete ouoyto
sete ouoyto
mil homes de pelleja E dizẽ q̃ trariã sobre trezẽtas uellas. Ja podẽ uer pͣ
E Jrmaõs meus en o Sͦ. q̃ cõparaçaõ ay de 300 homẽs adozemil p̃lo quales
tauãõ os nosos com mͭ trabalho naõ dormido toda anoyte uigiãdo cada hũ
em suas estancias esperãdo p̃la misericordia de Jesus N.° 5. o q̃l os es
forcaua cõ as suas sacratissimas chaguas. p̃ q̃ os companheiros nosos anda
uão cõ seruci fixos nas maos fazẽdo alguãs exhortacoes
cõ as quais se esforcauaõ mto em o sor
praticas
A deza sete do mesmo mes quarta feira antes do dia acometeraõ os Iaos
acidade por huã estancia q̃ guardaua hũ uelho honrrado Casiado Smor. nesta
cidade por nome fr. de payua Epuseran lhe escadas E subiraõ algũs em
rimas das paredes mas o q̃ guardaua aestancia cõ apouqua gẽte q̃ tinha
q̃ eraõ tres homes p̃tuguesses cõ quinze ou vinte escrauos lhe defẽdeo
a entrada E loguo acudiraõ dous esquadroes de gente q̃seriaõ ate 30
homes E pellejaraõ cõ elles obra de hũabora cõ bombas de foguo sespin-
guardas, lanças, E paos tostados Ecõ aJuda de N.S. Jesu xp̃o p̃la q̃l
elles chamauão os fizeraõ recuar E deyxalas escadas q̃ traziaõ ꝑa
subirẽ E lancas ꝑa offender, e frechas de peçonha. E Zaruatanas. q̃ saõ
ꝑpos
armas cõ q̃ elles pelezaõ fiquãdo mͭ deles mortos q̃ en ui cõ os meus ꝓp̃os
ulhos peccadores, antre os quais mataraõ ahũ hom̃e entre eles caua 12°
q̃ segͦ
q̃ segͦ dizẽ q̃ era parẽte do capitaõ seral dos Iaos E p̃lo leuar
morto ꝑa lhe fazer as exequias segundo seu custume / morrerão
tres por q̃ lhe atirauão cõ as espinguardas / mas toda uia ouueraõ de leuar
este dia foy opͥmͬͦ diguo mostrou o sͦͦr asua grãde misericordia cõ nosso, pͣ
q̃ dos nosos ne hũ morreo /nẽ foy ferridos aqui poderemos notar q̃ nĩgẽ
cõfie na multidaõ da gente / senaõsomͬͤ no s.ͦr Jesu en oq̃l so os nosos tinhaõ
suas esperanças E cõfisança/ falax equus ad salutem in abundantia autẽ
uirtutis suce no saluabit.
A.3. dias de Julho se aJũtaraõ os Jaos, E Mallayos q̃ seriaõ ate dez. ou
doze mil homes como Ja dissemos E determinaraõ de cõbater a cidade p̃o
todas as p̃tes eassy ofizeraõ em huã sexta feira depois da mea noyte
huã hora pouquo mais ou menos / Jaos e malacyos comecaraõ de cobater a
cidade p̃la p̃te do oriente Sos nosos q̃ estauaõ uigiando en suas estã
cias cõ lanternas os sintiraõ chamãdo p̃lo nome de Iesu N.Sͦ. comecaraõ ade
fender os muros cõ animos de xp̃ãos cõpanellas de poluora espinguar
das berces cõ todo genero de armas de tiro Ecõ uigas grossas q̃ tinhaõ atra
uessadas nas paredes quebrauaõ as escadas dos barbaros hos matauaõ. Sos nosos
cõ panbeiros acudirão loguo cada q̃l asuas estancias. p̃ q̃ estauamos repar
tidos cõ crucifixos nas maõs animando a gente tomando p̃ uoz o nome do
noso Capitão geral Jesu xpõ N.Sor Eassy pellezaraõ duas ou tres horas desta
p̃se do oriente. E en fim p̃la misericordia diuina os fizeraõ recarcõ
aver morto os nosos mͣs dos Barbaros q̃ matariã desta p̃te mais de
dozẽtos segũdose disse. E dos nosos ningem morreo, se nas hũ escrauo q̃
se desmãdou. E dous homes q̃ se queimaraõ elles mesmos cõ huã panella de
133
133
{{PAGE:5}}
q̃
Cartas Dalndia
policara mas raõ morreraõ edespois acatebado este combate da parte do oriente
cenpalo e capitãn grant despois acatebado este combate da parte do oriente e
podrosa pla p̃le do poente scõ uir ocapitaõ geral dos Jaos en pessoa p̃ aq̃l̃a
banda passando hũ rio por bayxa mar Eacometeraõ muy forte mẽte p̾ aq̃la
p̃le honde estaua onoso Capitaõ Dom pͦ. dasylua E os nosos aInda q̃ esta
uaõ cansados do uigiar toda anoyte spelezar naõ mostraraõ fra queza mas
esperando na misericordia de noso for Jesu xo po que estauaõ apparelha
dos a morrer p̃lo q̃l todos os mais estauão cõ fessados lauiã recebido
estauaõ
o sanctissimo sacramẽto os dias pͦ. lhe comecaraõ a resistir a passada
cõtiros de artelharia grossos q̃ estauão na fortaleza. Iunto do Rio. E com
panelas de poluara E cõ outras armas defensiueis Enaolhe poderaõ resistir tanto aynda q̃
mataraõ mͣ deles q̃ naõ entraraõ na cidade mas sntraraõ em huãs casas de mad̃. q̃
tinhaõ as paredes de tauoado. hos nosos correraõ toda anoite por huã Rua q̃ não sa
issem da hy. E se derramassem p̃la cidade.
Ese espalharaõ deram
mto trabalho: E naõpode ser senaõ q̃nos matarap mͣ gente: mas dñs inclusit illos q̃
foy grãde misterio diuino q̃ estiueraõ ay ate dia claro.
mas dñs inclusit illos q̃
as p̃tas: Scomo foy de dia sou besse mais claramte onde estauaõ hos nosos defendendo
as espinguardas E passauão as tauoas hos matauaõ E elles naõpodiaõ ferrir aos nosos cõ
suas lanças E assy estiuerão peleiando ate as noue do dia. E todos quãtos Barbaros
entraraõ morreraõ caindo hus̃ sobre os outr̃s q̃ naõ auia onde p̃o o pee q̃ nas̃ fosse
sobre elles assy q̃ ficaraõ tres cassas cheas deles mortos os quais uy cõ mͣ. der do
meu coraçaõ Em ver tantas almas perdidas E por outra p̃le cõ allegria p̃
uer acidade liure / aq̃l tinha em sy mtos mininos fies de N. S.r iesu .xͦ. q̃ tradauaõ
E diziaõ Sñor deos aue misericordia denos
mininos fies de N. S.or iesu .x. q̃ tradauaõ
sprito santo auemisericordia de nos. E mtas molheres q̃ podiaõ perder suas almas sẽdo
catiuas dos infies̾ ⟦⟧aqui morreo hũ mancebo p̃ nome chamado paulo serraõ p̾
maõs dos Immiguos: E outros dous nosos foraõ mortos das nosas ꝓp̃as espin-
guardas: E despois das dez q̃ agẽte se uio liure de hũ periouo tamanho todos cla
ramẽte cõfessarão ser esta uictoria não alcãçada p̃ forcas humanas p̃lo q̃l
o pͤ. uiguayro cõtodos os cleriguos cõhũ crucifixo diante correraõ os muros
dando graças ao sõr q̃ auia remido acidade asesta frͣs. hos q̃ aquy estauão
mortos nestas casas dizẽ q̃ seriaõ 270. Ecõ toda agente q̃ morreo este dia dos
Barbaros dizẽ q̃seriaõ sobre seiscentos homẽs diguo a uossas R.as. pͤ. ¶Ir
maõs meus q̃ as tais cousas fazem ter maior fee. Crer fortissimamẽte em N.°5.
iesu Chr̃o descrer do mundo Esuas pompas cõfiar en soo d̃s q̃ soccorre em otro
opportuno aqué ochama de ꝟdadeiro coraçaõ.
Despois disto nos comecaraõ afazer guerra cõ tiros de artelharia Eacercar acidade
p̾ todalas p̃tes cõ tranqueiras naõ deixando sair gente abuscar algũs mãtimẽp
de Sruas. nẽ deixauão entrar outros mãtinẽtos nehũs quasi padescia apente mͣ
necessidade de fome E p̃ser agẽte pouqua /como Ja se dixe atras / naõ se podia
reuezar avioiar era forcado q̃ passassem as noytes sem dormir p̃lo qual ado
ecia muyta gente
quãdo lhe apraz.
ecia muyta gente E estauaõ em muyta necessidade q̃ soccorre
aesta cidade mais triguo q̃ nunqua auia os outros passados uindo/ E mtas tamaras /
q̃ nunqua auia os outros passados uindo/
aguora neste escuro do
aesta cidade mais triguo q̃ nunqua auia os
estauaõ sperãdo qñ nos auião de combater
en q̃ uiesse este año
{{PAGE:6}}
Do ano De 1551.
Da lua por q̃ elles nũqua nos cometeraõ se naõ de noyte epollo escuro de modo q̃ om esta tristeza
Lcuidado estando toda agente naõse esperaua outro soccorro de pois do de N.Sor. iesu xp̃o
etaq̃ irmaõ do pos do de N.Sͦ.
se não ode gil fiz de Carualho q̃ estaua Em hu Reyno q̃se diz queda/ E determinousse
de omãdar chamar Eassy se fez: E elle como o soube com mͣ liJeireza apparelhou os
seus nauios Ecõ assaz de trabalho por q̃ tinha ouẽto p̃la proa chaguou avistade
Mala qua aseis dias da gasto dia da transfipuracaõ de N.S. La cidade foy trans
figurada por q̃ da aso cara q̃ tinha triste se tornou allegre de quansada s q̃ não
podia tomar folguo / comecou aribar sobre ellas E como viraõ os Jmmi
ꝑa peleJar cõ elle mas gil fr̃z mãdou aribar sobre ellas E como viraõ os Jmmi
guos a determinacão se foraõ fugindo ꝑa aterra, onde naõ podião cheguar os nauios de gil
fr̃z p̃serẽ dalto bordos q̃ era hũ galeaõ, & hũa naõ es huã fusta, Eassy ueo aoporto e
hũa sesta desembarcou Emeteo dentro na cidade sua gente q̃ seriaõ sobre cem homẽs ar-
cabuzeiros bem aparelhados E deseiosos depellejar, foy recebido do capitaõ Dom p. dasylua
cõ mͣ honrra. E allegria: E opͦ. uipayro Jmͦ. soãrez cõ os pͤs. uestidos os sairão arecebr̃
aporta da misericordia cõ cruz leuãtada sassy entrou na Jgreja o capitaõ peral dom
pͣ. dasylua. E ouuirab missa donom̃e de Jesus, aquãl quasi sempre adixe hũ pͤ desque
se comecou ocerco todalas sextas feiras / et tãto creo firmemẽte sem duuidar q̃ omesmͦ.
Jesu fecit saluã ciuitatem ab Inimicis crucis christi / e desq̃ ouiiraõ missa se foraõ am-
bos a fortaleza acomer/ E passado isto gil fr̃z detreminou poer p̃ obra ao q̃ ueo aesta
fortaleza q̃ segũdo dizia era fuir act̃s eaelRey, fez q̃se concertassẽ certas fustas
eas lancasiem aomor cõtodo oaparello necessario Eassy o fez fazer o capitão Dom
po. dasy lua/ elle .S. gil fr̃z se aparelzou ꝑa ir pelejar cõfe ssandosee, & recebendo osanc
ctissim° Sacrõ ¿não somẽte elle mas toda amais da pente q̃ uinha cõ elle p̃ q̃ era ho-
de q̃ auia, mas depois não pareceo bem ao capataõ Dompͦ nem aos do pouo q̃saisse
de q̃ auia, mas depois não pareceo bem ao capataõ Dompͦ nem aos do pouo q̃saisse
apeleJar.
Os malayos que tinhaõ cerçada acidade p̃la p̃te do oriente tinhaõ sentado seu
arrayal em terra E tinhaõ hũa tranqueira mais cheguada acidade donde
faziaõ mto dano com Artelharia. E segundo paresçe uista esta detreminaçaõ q̃
auja de hir apellejar es elles, plomar/ desempararam atranqrͣ. eoarrayal ⁊
e
recolleraõse as embarquaçoẽs a huã sexta feira anoyte q̃forão 14 da oosto
octaua do dia de sam Lͣ. assỹq̃ as sextas frͣs nos mostraua osõr suas mĩas. ⁊
Pos Jaos q̃ he gẽte mais podrossa p̃la terra q̃ occuparaõ os malayos aq̃la mes
ma noyde aq̃l̃a q̃ amanheceo dia de nosa Sͦ. dagusto atraqueira desem
parada dos Malayos E pusseraõ nella partelharia Ecomecaraõ afazer guerra
acidade apõtauaõ ꝑa huã IgreJa de Nosa senhora q̃ henosa, & ꝑa anosa casa dõ
de tiraram mͣs tiros assy como auiaõ feito ate entonces os malayos passando as prezes
p̃ antre as pernas dos homẽs E Junto pollas cabeças. enoso sor̾ os guardaua q̃ naõ no
mataraõ em todo este tempo mais de dous por tupuesses e hu homẽ christaõ da tierra Aq̃l
tranqueyra detreminou o capitaõ Dom po. dasylua q̃ gil fr̃s de carualho saisse com 60. lio
mes passy saio hũ sabbado p̃la manhão auẽdosse cõfessado Etomado osanctissimͦ sacr̃o
uestido no habito de xͦ. de que̾ elle Ecomẽdador p̃ q̃ asiy acustumaua muytas uezes a
sse cõfessar Ecomũgar dizendo q̃ naõ achaua outras armas mais fortes, nẽ q̃ mais
o animassem para pelejar cõ os Immiguos da Cruz de xͦ, assy q̃ armado em huã çoura
de laminas E huã celada na çabeça q̃lhe cobria opesçoço E a barba en pernas [phũs]
capatos bayxos nos pees phũ montãte namão, depois de aver tomado, avençaõ do sa
cerdote sayraõ p̃la porta tomãdo o caminho ꝑa atrãqrͣ. cõ mͭ detreminacaõ donde
estauaõ os Immiguos, os quais se comecaraõ adefender cõ espinguardas, paos tostados, e
e
134
134
{{PAGE:7}}
[Transcription failed after trying 2 times with the following models: jurubassa-remote]
{{PAGE:8}}
fusta
Doano De is si –
fusta q̃ trouxe gil fiz Et tirou dous ou tres diros de falçaõ para liuãs fustas dos
inouros.
q̃ uin haõ fauorescer ao nauio Et assi chegaraõ os nossos d̃ fizeraõ lançar
ao mar os barbaros, de modo q̃ o trouxerão cõ a artelheria, harroz E outras consas de
manicaõ, nosso snor̃ seia louuado desde cequelle dia ficou acidade desapressada de to
dales partes, & Entoncesse pareçeo mais claramẽte, o damio q̃ fizeraõ os uerdugos q̃ ho snõr
mandou para castigar esta cidade, praza a elle q̃ todos nos Emmendemos E façamos sempre
sua vontade / Era hũ Espanto de uer huã cidade chea de mercadores E de tanta riquiza
agora toda queimada & destruida, ospalmares q̃ Estauão muitos E bos̃ q̃ Estauão aorredor
dacidade uelos todos distruidos, cortados, En tal maneira q̃ quasi naõ se conhecia de quẽ ho auia.
Visto dantes, pois sairaõ logo algũns criados de dõ Garcia U acharaõ ho seu corpo ia gastado –
oqual conhecerçaõ polos uestidos q̃ estauaõ q̃ estantãs ainda sen ser de todo corrompulos E polas
botas q̃ tinha nas pernas Ja sequas vgastadas, E os ossos de po uaz gracilez E compostos os trou
perão acompanhandoos amisericordia con toda agente da cidade. E assi foras Enterrados
Estis
Estis q̃ morrerão por testemunho dafe. O peccador domĩ se Esta destruiçaõ. Umudãça
particular põs Espanto E temor q̃ sera odia de Juizo quando todas as cõusas serciõ mo
uidas umudadas & arderas de maneira q̃ tudo ficara abrasado, q̃ isto he hũ Cinal
mui pequeno daquele dia do Juizo
Depois deter hosnõr (usando da sua mĩa paragloria de seu nome Jesus) descercado a Cidade
começou agente a sayr abuscar algũas fruitas q̃ achauaõ E arroz uerde polos cumpos E
E
ouieçon agente a sayr abuscar alguãs fruitas q̃ achauaõ E arroz uerde polos cumpos E
e
quando a somarão huãs naos q̃ foraõ a buscar mantimẽtos a hua sesta feira uinta seis dias de se
tembro, as quaes trouxeraõ muito arroz El galinhas q̃ qua pola cidade senaõ podiaõ achar para
os duentes. & Essas q̃ achauão ualias a dous outres cruzados cada galinha, E assi trazião ce
bolas, alhos, lentilhas, ouos, & outras manejras de mantimẽtos, Et depois uieraõ mais, assi q̃ ao pre
senti Esta a Cidade remediada pola mĩa diuina / Quanto aos mantimentos Espirituaẽs, praza
aosnõr de a remedear u emmendar, reformando a Embõs cestumes, temor de Ds̃ dereiteza de iustiça
E semplicidade de fee, ao q̃l he necessario q̃ uossas charidades padres meus E irmaõs aiudẽ
rogando aosnõr pollos q̃ aqui morrerão q̃ seraõ mais de cẽ portugueses uisto dios a maõs dos
imigos afora outros muitos q̃ sas̃ mortos & estaõ para is̃o polos orandes trabalhos E poucos Enaõ
conuenientes mantimẽtos, & asi polos q̃ ficamos q̃ nos Enmendemos.
Asi q̃ Estas saõp ascousas q̃ Esti anno de SI, saspassadas nestas partes de Malaqͣ nosso snor̃ por
Cayo nome Estamos taõ apartados nos casunte En seu santo Reino polos meritos de sua Sacra
tissima par xaõ Amen feita Em Malaga aos uinte En seu santo Reino polos meritos de sua Sacra
Seruo de vossas charidades frco perez
135
135
135
[translation]
{{PAGE:1}}
Gratitude and affection,
As I was here,
Letter from Francisco Perez regarding matters on the 124th day of November
in the year 1751 to Father Emmanuel,
Malaca.
Malaca.
Gratitude and affection from his
Goa
Goa
In the Holy Spirit and Saint Anthony,
We always bear in our hearts the memory of the past fifty-five years, my father and brothers,
as I was here,
I carried out your charities
Malaca, as the Reverend Father Francisco instructed me, and that I was ordered to execute which will continue to be of great importance to the Portuguese cause, the construction of the fort, especially in Ceylon, until now nothing has been achieved due to the Reverend Master Francisco Xpo's illness in the previous year.
Francisco
{{PAGE:2}}
From the year 1551
Vessel, not because the devil threw it away, but because he dared to pretend to be a merchant in order to go with much desire, and finally did not go -
And in this year of fifty-one, it was not there because he was not dressed for the feast on July 7th, accompanied by three other ships and a small ship named Junquo, which was sent by our Lord God to punish this city with the scorching heat and three days of drought that began on June 5th. And the Moors were defeated on September 16th, during which great things happened, to give thanks to God who punishes and never lacks mercy towards His people, punishing where He always remains, since those of this region accustomed themselves to keeping the Sundays very badly with their dealings and banquets, forgetting God, thus forgetting divine matters. Therefore, Sunday showed God's punishment, while on Wednesday He showed His mercy, for on Sunday, the ships were burned. On June 14th, Garcia de Meneses, who went as captain of Maluco, and his companions João and Bonças, along with four or five others, were killed, among whom was João Vaz Guerra, and the rest were taken prisoner, of which three survived, who were later executed. The rest were spared by the Inquisitors, who judged Garcia and those who died with him as sinners and deceivers, if indeed God our Lord punishes this world with small sins and greater ones, leaving them to be punished elsewhere, but before this, I heard of those against whom He knew. He was a good man accustomed to being very Christian, as he spent Saturday with certain men and confessed on Sunday morning, and a strong rat did not change his heart. Two days later, Duarte Madras was killed by the Moors.
On Sunday, while in Guadarrama near the altar to receive the most holy sacrament, having the priest said mass in such a way that the father did not move a little to the right of the altar, this Duarte Madrigal gave signs of a Christian and I believe that he was sacrificed here to our God and Lord, and the Infidels held his hands high.
Another Sunday, they took another man and cut off one of his legs, which led to his death, and on another Sunday, they took prisoners and killed another man who frequented the Sundays more often than the other days, always taking prisoners from the Church, as they knew that we gathered there on that day.
On another Sunday, they killed a man with a spear, giving him through his throat, and thus asking, he was punished in this world so that his soul might be saved, and the other, who died after confessing and repenting of his sins.
{{PAGE:3}}
Cartas Dalndia
In August on the Feast of the Assumption of our Lady, Andrei ordered Captain Gomes da Silva to depart early in the morning to establish a lookout post where the Japanese from the eastern part of the city were stationed. From there, two men would be sent to burn two of our allies, who would leave after hearing the sermon, thus revealing the mystery of the Lord. They would not be caught by the Japanese encircling them but would escape to the area outside the city where merchants, Chinese, Moors, and other peoples resided, having traded much sandalwood, silk, and other goods, including over twenty thousand souls, among whom were many Christian converts. These allies would cause significant losses according to the accounts of those who had planned the operation. No incident occurred because the Japanese governor was transferred due to unjust treatment and contempt, as well as various deceitful actions. I am not convinced that those who died here were more sinful than the Israelites who committed idolatry and fled, resulting in thirty-six deaths, while the rest of the Israelites suffered this ignominy and the excommunication of Achao.
Furthermore, the kings and David sinned, as did Pinagá and Adonijah, who began to sow discord. Our Lord Jesus Christ, through whom we were redeemed, as He rose from the dead, has infinite mercy, like the help provided to humanity, freeing us from the dominion of the devil, suffering on the cross on the sixth day, so as to better assist this city, which was on the sixth day of June when people arrived from three ships that had come from India. We received great joy from the inhabitants of the city. More than eighty fustas, called lancaras, among which one galley with a large cannon and many berths, and the others with much artillery, began to fire upon them as Don Garcia anchored the ships together. Thus, our forces defended themselves using large cannons in such a manner that the attackers did not advance, causing no damage to them, nor did our forces suffer any harm, as reported. On the following day, fishermen began to venture out to fish and catch some fish, as they had not dared to go to sea for seven or eight days out of fear of the Japanese. On that Friday, the Lord showed His mercy, delivering this fortress and settlement of the Portuguese, where the churches stood, praising and glorifying His divine majesty. Our forces were few, numbering only dozens, but the circuit was large, and the walls were weak, with no land passage except for the river mouth. The Japanese were numerous, as reported, with three thousand one hundred and fifty men, and another thousand more, well-equipped, and the number exceeded three thousand. These Japanese arose with them, living in our territory under the guise of peace. These Japanese were very barbaric and attacked without fear. Even when they fired and killed, they did not say their weapons were merely long spears, but rather large ones.
{{PAGE:4}}
From the year 1551,
the quantity of our arquebuses and muskets that we received, seven or eight pieces,
which we obtained from the Moorish city where the Pettios lived, a city where our churches were not established, and where we did not acquire many converts: The other people who surrounded the city from the eastern side, known as the Malayo people, claimed there were seven or eight thousand men equipped for battle, and that they would bring three hundred of them. And indeed, my brothers and I, along with the S. who compared the numbers, found that thirty men were sufficient for the task, to which our comrades did not sleep the entire night, each waiting in their quarters for God’s mercy, Jesus Christ, number five. They strengthened themselves with the most sacred relics, and as their companions worked tirelessly, they exhorted one another, making great efforts in their spiritual practices.
On the seventh day of the same month, Wednesday, before the assault on the city by one of its defenses, which was guarded by a respected individual, Casiado Smor, in this city named Fr. de Payua Epuseran, he erected ladders, and some climbed up the walls. However, the defenders, who numbered three Portuguese men with fifteen to twenty slaves, defended the entrance, and soon two squadrons of people, totaling around thirty men, armed with fire bombs, arquebuses, spears, and toasted wands, with the help of Our Lord Jesus Christ, drove them back, leaving their ladders and spears behind, and arrows and poison-tipped arrows. And the Zaruatanas, which are their weapons, left them dead among us, my sinful eyes, among whom one died, and it was said that he was related to the captain of the Jaos, and for his funeral according to their custom, three were killed by those who shot at them with arquebuses. But throughout that day, God showed his great mercy to us, as none of us died. Notably, in the multitude of people, we could not observe any being wounded. Rather, in Jesus, our hope and confidence lay, and with faith, we trusted in his salvation, in abundance of virtue, and in his deliverance.
On July 3rd, the Jaos and Malayo people, as we had said, numbered up to ten or twelve thousand, and determined to attack the city from all sides. On a Friday after midnight, the Jaos and Malayo people began to attack the city from the eastern side. Our comrades, who were waiting in their quarters with lanterns, sensing the call of Jesus, N.S., began to defend the walls with the courage of the faithful, using torches, arquebuses, and all kinds of firearms, and large stones thrown from the walls, which broke the enemy’s ladders and killed them. Our comrades, with bread, quickly rushed to their quarters whenever needed. With crucifixes in their hands, they encouraged the people, taking the name of our Captain General, Jesus Christ, N.S. For two or three hours, they defended this eastern side. Finally, by divine mercy, they drove the enemy back, killing more than a hundred of the barbarians, as was said. None of our own died, except perhaps one slave who went mad, and two men who burned themselves with a torch.
{{PAGE:5}}
---
Colonial Records
Policara mais razão morreram e depois acabado este combate da parte do Oriente,
cenpalo e capitão grand depois acabado este combate da parte do Oriente e
podrosa plê do Poente scõ ui o capitan geral dos Jaos em pessoa plâ aqlá
banda passando um rio por baixa mar Eacometerão muito forte pê aqlá
plê onde estava o onoso Capitão Dom p. dasilua e os nossos ainda que
esta uigiar toda noite spelezar não mostraram fraqueza mas
esperando na misericórdia de Nosso Senhor Jesus Cristo po que estavam apparelhados
dos a morrer pelo qual todos os mais estavam com fessados láuiã recebido
estavam
o Santíssimo Sacramento os dias p. lhe começaram a resistir à passada
canhões grosso que estavam na fortaleza. Junto ao Rio. E com
panelas de pólvora E com outras armas defensivas Enaolhe poderiam resistir tanto
ainda que matassem muitos deles que não entravam na cidade mas entravam em algumas casas de madres
que tinham as paredes de taipa. E nossos corriam toda noite por uma rua que não saíssem
da hy. E se derramassem pela cidade.
Esse espalharam deram
muito trabalho: E não pode ser senão que nos matassem muita gente: mas então incluindo
aqueles que foram grande mistério divino que estivessem até o dia claro.
mas então incluindo
as patas: Como foi de dia foi melhor mais claro onde estavam nossos defendendo
as espingardas E passavam as taipas E eles não podiam ferir nossos com
suas lanças E assim estariam peleando até as nove do dia. E todos quantos bárbaros
entraram morreram caindo uns sobre os outros que não auia onde pô o pé que nas fosse
sobre eles assim que ficaram três casas cheias deles mortos os quais eu com muita dor
em ver tantas almas perdidas E por outra parte com alegria pô a cidade livre
aqlá tinha em si muitos mininos fiéis de N. S.ª Jesus Christo que tradavam
E diziam Senhor Deus aue misericórdia denos
mininos fiéis de N. S.ª Jesus Christo que tradavam
Espírito Santo aemisericórdia de Nos. E muitas mulheres que podiam perder suas almas serádo
cativeiras dos infiéis ⟦⟧aqui morreu um moço de nome chamado Paulo sob
mãos dos Imigrantes: E outros dois nossos foram mortos das nossas
espingardas: E depois das dez que aguentaram se viu livre de um período tão grande todos
claramente confessaram ser esta vitória não alcançada por forças humanas pelo qual
o p. uiguarro com todos os clérigos com um crucifixo diante correram os muros
dando graças ao Senhor que auia redimido a cidade a esta frente. Hos que aqui estavam
mortos nestas casas dizem que seriam 270. E com toda gente que morreu este dia dos
bárbaros dizem que seriam sobre seiscentos homens digo a vossas R. P. Ir
minhas mãos que as tais coisas fazem ter maior fé. Crer fortíssimamente em N.º5.
Jesus Cristo descrever do mundo Esuas pompas confiar em Deus que socorre em outro
opportuno aquele chamado de verdadeiro coraçón.
Depois disso nós começamos a fazer guerra com tiros de canhões e cercar a cidade
pê todas as partes com tranqueiras não deixando sair gente abuscar algum matimê
de Suas. Nem deixavam entrar outros matimês nehum quasi padecia aperte mês
necessidade de fome E passando o tempo pouco como já se dizia atrás / não se podia
rezar avião era forçado que passassem as noites sem dormir pelo qual adoecia
muita gente quando lhe apraz.
adoecia muito gente E estavam em muito necessidade que socorre
esta cidade mais trigue que nunca os outros passados uindo/ E muitas tamareiras
que nunca os outros passados uindo/
agora neste escuro da
esta cidade mais trigue que nunca os
estavam sperando que nós auiássemos de combater
em que uiesse este ano
{{PAGE:6}}
In the year 1551.
Due to the moon under which they had committed acts against us, it was dark on that night without any light, causing great sadness. Being vigilant, we did not expect any other help except from Nossa Senhora de Ipiúna, our Lord Jesus Christ, and His Sister. If not for Gil de Carvalho, who was in a kingdom known as Quilha, and who decided to command the call for assistance, Eassy was summoned. Upon learning of this, Eassy prepared his ships with great diligence, and despite the difficulty due to the wind blowing from the port side, he managed to sight the coast after six days of sailing.
As the city of Nossa Senhora underwent a transformation, its appearance changed from one of sorrow to joy, as it could not take rest. Eassy began to approach them; when the Jamiuns saw him, they prepared to defend themselves. Gil Friz decided to land and brought with him a hundred well-equipped archers eager to fight. They were received with honour and joy by Captain Dom P. dasilva. The priest Joam Soarez and the soldiers, dressed in their best attire, welcomed him with a display of mercy and the cross. Eassy entered the church with Captain Dom P. dasilva and heard mass in the name of Jesus, a practice almost always initiated on Fridays. He firmly believed that Jesus would save the city from the enemies of the Cross of Christ. After hearing mass, both returned to the fortress. Following this, Gil Friz determined to fortify the fortress, which according to him belonged to the King. He arranged certain cannons and set them up with all necessary equipment. Eassy had Captain Dom P. dasilva do this, but both Gil Friz and those accompanying him seemed reluctant to leave the fortress.
The Malays, who had surrounded the city from the eastern side, had established their camp on land and had a fort closer to the city where they caused significant damage with artillery. According to appearances, this decision to attack them seemed to have led to the abandonment of the camp and the return of the ships on a Friday night, which was the 14th day of the month of October. On the feast days, the Fridays showed their might. As the people who could occupy more of the land taken by the Malays moved there, on the night before August 15, the Malays began to disembark and prepare for war against the city, aiming for a church of Our Lady and a house nearby. They fired shots as they had done previously, passing the crosses between the legs of the men and hitting their heads. The guards, who had not killed more than two Christians in all this time, now faced the challenge. The captain, Dom P. dasilva, decided that Gil Friz should leave with sixty light muskets. On Saturday morning, Gil Friz confessed and put on the most sacred vestments, dressing in the habit of a friar, a role he often played to confess and comfort others, believing he had no stronger weapons and that these would inspire him to fight against the infidels of the Cross. Armed with a cuirass made of plates and a helmet covering his head and shoulders, and wearing short boots, he left the fortress with the priest's blessing, taking the path towards the enemy, who began to defend themselves with pikes and toasted loaves.
{{PAGE:8}}
---
The fusta
Doano De is si –
the one who brought Gil Fiz and removed two or three falças for fustas of the inouros.
who caused the sun to rise for the ship, and thus our dês made them launch the barbarians into the sea, along with artillery, rice, and other supplies, our lord since that day hastened the city’s departure from all those parts, & then it became more evident, the damage that our lord sent the verdugos to punish this city, praise be to him that we all amend ourselves and always do his will / It was a wonder to see a city full of merchants and so rich, now entirely burned and destroyed, the plantations that were many and the woods around the city, all destroyed, cut down, in such a way that hardly anything was recognizable of what it had been.
Seeing before, indeed some servants of Dom Garcia would find his body decayed – which could be recognized by the clothes that were still there even though not completely rotten and by the boots on his legs, now dry and worn out, and the bones of such fragile and compact composition, they would bring them along with mercy to the entire city. And so, they were buried these
these who died as testimony to this destruction. The sinner Dom In this destruction. A particular account fills with horror and fear that will be a hatred of judgment when all things are made just and burnt in such a way that everything will be reduced to ashes, this is but a small cinál of that day of judgment.
After this, His Excellency (using the glory of his name Jesus) began to leave to search for some fruits that he found and rice sprouts in the fields, and
and
hearing that he was leaving to search for some fruits that he found and rice sprouts in the fields, and
and
when the sumaroa of one or two ships that went to seek provisions on Saturday, the seventh day of September, brought much rice and chickens that the city could not find for the inhabitants. & Those who found would pay two or three cruzados per chicken, and thus brought balls, garlic, lentils, eggs, and other kinds of provisions, and afterwards they would go further, so that upon feeling that the city was remedied by my divine power, / As for spiritual provisions, praise be to the lord for remedying and amending, reforming the customs, fear of God's righteousness of justice and simplicity of faith, which is necessary that our charities, my fathers and brothers, help, praying to the lord that here those who die will be more Portuguese in the hands of enemies, others many who have died and are for this through great works and few convenient provisions, & so for those whom we amend ourselves.
Thus, these are the accounts that in this year of SI, passed in these parts of Malacca, our lord by Cayo's name is so far apart from us in his holy kingdom for the merits of his most sacred and holy passion, Amen made in Malaga in his holy kingdom for the merits of his most sacred service to your charities, Francisco Perea.
135
135
135 |
| fulltext_transcription | {{PAGE:1}}
Agraca e amor de
Como estaua aqui
---
Carta de Francisco Perez das cousas
124 de novembro
neste ano de 1751 para Derao Em
Malaca.
Malaca.
Agraca e amor de seu
---
Goa
1
Goa
---
No Santo Snor e Sae
Comprende sempre em nossas almas a me -
Ao anno passado de cinquenta e cinco anos, padre meus e irmãos,
como estaua aqui
execui as vossas charidades
Malaca, como me mandou ho pe
Me Francisco os exercitos e que me mandou ocupar os quais se continuarão a Reguera muito fó dos
lhos
portugueses ho snor cusa obra he
cusa obra he Ceylano, até agora não
do padre Mestre Francisco Xpó o anno
Francisco
porque
coisa nenhuma
daqui
porque o anno passado de cinquenta e cinco nas Lys daqui nada.
{{PAGE:2}}
Do ano de 1551
Embarcação, naõ sey seo esteruou mamona se Lucifer porq̄ seu ousa vezes se pare
pare
lharaõ mercadores para ir cō muyto deseso E finalmēte naõ foraõ -
E este anno de cinquoēta E hū assi mesmo naõ foy la estarē nenhuā porq̄ estando
huā nao no preso apparelliada paraixa .7. de Junho foy fiquejmada cō outras tres
naõs E hū nauio pequeno que qua chamaõ Junquo isto e porq̄ deos nosso snōr quis
castigar a esta cidade cō a tercerquada celo E tres dias ē que se cōmeçou o sçerquo a .5.
de Junho E foraõ pe os mouros a dezaseis de setembro no qual tempo se passaraõ
grandes cousas dinas de saber para dar graças ao snor̄ que castiga E nunqua a parte
a sua misericordia do seu pouo E castiga por onde perennos porq̄ acustumauão os
deste pono a guardar muy mal os domingos cō seus tratos E banquetes q̄ se esqueciaõ
de deos pois se esqueciaõ das cousas diuinas portanto e Domingo mostrou o snor̄ seu castigo
Em sesta feyra a sua misericordia porq̄ ē domingo se queimaraõ as naõs Em Domingo aos
14. de Junho mataraõ a Do Garçia de meneses que yia por capitaõ de Maluço os Jaõs
as bonçadas cō outros .4. ou cinquo Entre os quaes mataraõ a xo vaz̄ Guilher̄z E ao
recelhermorreriaõ a fogados e hū rio dez ou doze cō outros tres q̄ todaraõ uiuos os quaes
os iniusos mataraõ çpir q̄ naõ dauaõ uida anhū Aristaõ naõ digo porq̄ Julge a Dō
Garcia E aos que cō elle morreraõ por pecadores E que lo rantadores das estas como
seja uerdade que Deos nosso snor̄ castiga a este mundo os pequenos peccados E os muy prādes
os deixa por ser castigados nos outros ꝑa sempre mas antes segundo ouui aos q̄ contra
conheciaõ Era homē bē acustumado lido muy bō christaõ porq̄ ao sabodo se desem
barc̄ou cō hūs certos homēs E logo se cōfessou E reçebeo ho santissimo sacramēto ao
Domingo pella manhā Et forte fuit rattus ne malitia mutaret cor illius, ꝓ
Dous da lgosto mataraõ a hū homē chamado Duarte madras
Em Domingo aos
cō hū tiro de camello estando de Guollros Junto do altar para reçeber ho santissimo
sacramēto tendo Ja o clerigo dito a missa de modo q̄ se se naõ apartara o padre
hū pouco para maõ direjta do altar fratamte e feyto pedaços E este duarte
Madeira daua dessi assim e mo boōs sinaes de christaõ E o q̄ eu tenho ꝑa mīm
he q̄ foy aqui sacrificado a nosso deos E snr̄ o pollas maõs dos Jnfieis elle auia
i
muyto bem trabalhado por defender a cidade ⁋
E outro Domingo adiante tiraraõ outrauēz cō homē sino E cortaraõ huā
perna alur̄ homē de q̄ morreo E ao outro Domingo tiraraõ cō berços E mataraõ
outro homē de manra que mais frequēte mēte nos tirauaõ aos Domingos que
naõ os outros dias E sempre nos tirauaõ a JgreJa porq̄ elles sabiaõ pella
gēte in fiel q̄ estaua ētre elles q̄ aq̄lle dia nos Juntauamos na JgreJa.
Outro Domingo mataraõ a hū homē cō huā spiriguarda dandolhe pella
gargāta que se Cayo fora de pois de comer E buber E assi q̄ exoronde peçou
foy castigado neste mundo para q̄ a sua alma fosse salua ē ho outro porque
morreo cōfessado E arrependido de seus peccados
132
{{PAGE:3}}
Cartas Dalndia
Andrei de Agosto dia da Asumpçaõ de nossa snrā mandou ho capitão gō D.o
da silua sair pentecpella manhaã a dar ē huā tranquejra ē que estauaõ os Jmgos
da parte de oriente da cidade donde se queymarão dous homēs q̄ não morrerão
mas mataraõ dous nossos os Jmigos os quaes estando ouuindo a pregaçaõ a deixarão
que pareceser misterio do Senhor assi que naõ so mēte nos tiueraõ cerquados
mas do maraõ aparte da cidade onde habitauão os mercadores ela quillins E
mouros E chins̄ E outras mujtas gentes donde se leuaraõ orande presa douro
E prata ceda, sandalo, E muyta roupa E naõ pouca perçellana E dizē
que leuariā mais de vinte nil almas e tre as quaes eraõ a lyus christaõs
que soma a perda q̄ fizerão hū cōtodouro segundo dizē os homēs q̄ disposabē
Rido naõ acontece simcausa, Jmmo regnū ágente ingētem transfertur propter
in Justitias Et contumelias Et diuersos dolos E não se me persuade como ya
Carrilha apuntey q̄ os q̄ aqui padeceraõ eraõ mais peccadores q̄ lodos pris os
Jeraelitas cōmeteraõ açidade hay tornaraõ se fugindo E morreraõ trinta E seis
delles E o pouo de Jsrael padece esta ignomima E o escomungado de Achaõ
+
E os reaes E dauid pecca E o pino ꝑaga E aJnda A daõ comeo a feuyra E
nosso snōr Jesu chrō. por ella foy criado / que nō rapui tunc ex oluebam
O qual persua Jnfinita misericordia assi como soccorreo ao genero humano liurandoo
do exorrio do demonio padescendo ē sesta feyra na crūz assi por se melhante manra
quis soccorrer a esta cidade por q̄ em sexta feira q̄ foraõ doze de Junho
se desembarcou gente de .3. naõs q̄ chegaraõ da Jndia cō as quais recebeo to
da acidade alegria E loguo sairaõ a ellas dos Jmmiguos mais de 80. fustas
q̄ chamā lancharas antre as quais ya huā galee cō hū tiro grosso. E cō mtos
bercas E as outras todas cō mta artelharia E des q̄ chegarō a tiro começaraõ de
tirar mas dom garcia mādou aJūtar as naos em hū corpo E assy se come
caraõ os nosos a defender cōtiros grossos demaneira q̄ sem chegar fizeraõ
recuar os Jmmiguos naõ sem dano delles E os nosos naõ recebendo nehū segdo
dizē E day a diante começarão os pescadores a sair a pescar E a tomar algūs
peyxes ꝑa comer agorte q̄ auia Ja sete ou oito dias q̄ naõ ousauaõ a sa
yr ao mar a pesquar p̄ medo dos Jmiguos assy q̄ eu sexta feira começou
o sor mostrar sua misericordia ꝑa liurar do poderio dos barbaros esta
fortaleza E habitaçaõ dos portugeses honde estaõ as Jgreias onde sua
diuina magestade he louuada E spuida E estauaõ os nosos cō grā semor p̄
serē pouquos q̄ naõ eraõ p̄tuguesses senaõ dozētos E sesēta pouquo
mais E o circuito q̄ se guardaua era grāde E os muros fracos de huas tay
pas de terra E p̄o a p̄te do mar Ldo Rio naõ avia emparo nehū hos
Jmmiguos eraõ mtos q̄ segdo diz ē os Jaõs erā tres mil cō agente
mil E quinhētos mas bem e reo ou q̄ eraõ mais de tres mil cō agente
q̄ se leuantou cō elles q̄ uiuia cō nosso en o tp̄o da paz E estes Jaos he
huā gēte mto barbara E acometē sem medo. E aJnda q̄ os firaõ E maten
não dizē hay suas armas saõ huās lanças muy longas mais em grāde
1
{{PAGE:4}}
Do ano de 1551
quãtidade q̃ as nosas çalguãs espinguardas s̃ bercos Etinhão enton
7. ou 8. peras
q̃ nos tomaraõ qñ tomaraõ ap̃te da cidade honde habitauaõ os mouros pẽtios
honde naõ ay ygreJas nosas tomaraõ mtos mãtimẽtos: A outra gẽte q̃ tinha
+ cercada acidade pla p̃se do oriente p̃ nome Mallayos dizẽ q̃ seriã sete ouoyto
sete ouoyto
mil homes de pelleja E dizẽ q̃ trariã sobre trezẽtas uellas. Ja podẽ uer pͣ
E Jrmaõs meus en o Sͦ. q̃ cõparaçaõ ay de 300 homẽs adozemil p̃lo quales
tauãõ os nosos com mͭ trabalho naõ dormido toda anoyte uigiãdo cada hũ
em suas estancias esperãdo p̃la misericordia de Jesus N.° 5. o q̃l os es
forcaua cõ as suas sacratissimas chaguas. p̃ q̃ os companheiros nosos anda
uão cõ seruci fixos nas maos fazẽdo alguãs exhortacoes
cõ as quais se esforcauaõ mto em o sor
praticas
A deza sete do mesmo mes quarta feira antes do dia acometeraõ os Iaos
acidade por huã estancia q̃ guardaua hũ uelho honrrado Casiado Smor. nesta
cidade por nome fr. de payua Epuseran lhe escadas E subiraõ algũs em
rimas das paredes mas o q̃ guardaua aestancia cõ apouqua gẽte q̃ tinha
q̃ eraõ tres homes p̃tuguesses cõ quinze ou vinte escrauos lhe defẽdeo
a entrada E loguo acudiraõ dous esquadroes de gente q̃seriaõ ate 30
homes E pellejaraõ cõ elles obra de hũabora cõ bombas de foguo sespin-
guardas, lanças, E paos tostados Ecõ aJuda de N.S. Jesu xp̃o p̃la q̃l
elles chamauão os fizeraõ recuar E deyxalas escadas q̃ traziaõ ꝑa
subirẽ E lancas ꝑa offender, e frechas de peçonha. E Zaruatanas. q̃ saõ
ꝑpos
armas cõ q̃ elles pelezaõ fiquãdo mͭ deles mortos q̃ en ui cõ os meus ꝓp̃os
ulhos peccadores, antre os quais mataraõ ahũ hom̃e entre eles caua 12°
q̃ segͦ
q̃ segͦ dizẽ q̃ era parẽte do capitaõ seral dos Iaos E p̃lo leuar
morto ꝑa lhe fazer as exequias segundo seu custume / morrerão
tres por q̃ lhe atirauão cõ as espinguardas / mas toda uia ouueraõ de leuar
este dia foy opͥmͬͦ diguo mostrou o sͦͦr asua grãde misericordia cõ nosso, pͣ
q̃ dos nosos ne hũ morreo /nẽ foy ferridos aqui poderemos notar q̃ nĩgẽ
cõfie na multidaõ da gente / senaõsomͬͤ no s.ͦr Jesu en oq̃l so os nosos tinhaõ
suas esperanças E cõfisança/ falax equus ad salutem in abundantia autẽ
uirtutis suce no saluabit.
A.3. dias de Julho se aJũtaraõ os Jaos, E Mallayos q̃ seriaõ ate dez. ou
doze mil homes como Ja dissemos E determinaraõ de cõbater a cidade p̃o
todas as p̃tes eassy ofizeraõ em huã sexta feira depois da mea noyte
huã hora pouquo mais ou menos / Jaos e malacyos comecaraõ de cobater a
cidade p̃la p̃te do oriente Sos nosos q̃ estauaõ uigiando en suas estã
cias cõ lanternas os sintiraõ chamãdo p̃lo nome de Iesu N.Sͦ. comecaraõ ade
fender os muros cõ animos de xp̃ãos cõpanellas de poluora espinguar
das berces cõ todo genero de armas de tiro Ecõ uigas grossas q̃ tinhaõ atra
uessadas nas paredes quebrauaõ as escadas dos barbaros hos matauaõ. Sos nosos
cõ panbeiros acudirão loguo cada q̃l asuas estancias. p̃ q̃ estauamos repar
tidos cõ crucifixos nas maõs animando a gente tomando p̃ uoz o nome do
noso Capitão geral Jesu xpõ N.Sor Eassy pellezaraõ duas ou tres horas desta
p̃se do oriente. E en fim p̃la misericordia diuina os fizeraõ recarcõ
aver morto os nosos mͣs dos Barbaros q̃ matariã desta p̃te mais de
dozẽtos segũdose disse. E dos nosos ningem morreo, se nas hũ escrauo q̃
se desmãdou. E dous homes q̃ se queimaraõ elles mesmos cõ huã panella de
133
133
{{PAGE:5}}
q̃
Cartas Dalndia
policara mas raõ morreraõ edespois acatebado este combate da parte do oriente
cenpalo e capitãn grant despois acatebado este combate da parte do oriente e
podrosa pla p̃le do poente scõ uir ocapitaõ geral dos Jaos en pessoa p̃ aq̃l̃a
banda passando hũ rio por bayxa mar Eacometeraõ muy forte mẽte p̾ aq̃la
p̃le honde estaua onoso Capitaõ Dom pͦ. dasylua E os nosos aInda q̃ esta
uaõ cansados do uigiar toda anoyte spelezar naõ mostraraõ fra queza mas
esperando na misericordia de noso for Jesu xo po que estauaõ apparelha
dos a morrer p̃lo q̃l todos os mais estauão cõ fessados lauiã recebido
estauaõ
o sanctissimo sacramẽto os dias pͦ. lhe comecaraõ a resistir a passada
cõtiros de artelharia grossos q̃ estauão na fortaleza. Iunto do Rio. E com
panelas de poluara E cõ outras armas defensiueis Enaolhe poderaõ resistir tanto aynda q̃
mataraõ mͣ deles q̃ naõ entraraõ na cidade mas sntraraõ em huãs casas de mad̃. q̃
tinhaõ as paredes de tauoado. hos nosos correraõ toda anoite por huã Rua q̃ não sa
issem da hy. E se derramassem p̃la cidade.
Ese espalharaõ deram
mto trabalho: E naõpode ser senaõ q̃nos matarap mͣ gente: mas dñs inclusit illos q̃
foy grãde misterio diuino q̃ estiueraõ ay ate dia claro.
mas dñs inclusit illos q̃
as p̃tas: Scomo foy de dia sou besse mais claramte onde estauaõ hos nosos defendendo
as espinguardas E passauão as tauoas hos matauaõ E elles naõpodiaõ ferrir aos nosos cõ
suas lanças E assy estiuerão peleiando ate as noue do dia. E todos quãtos Barbaros
entraraõ morreraõ caindo hus̃ sobre os outr̃s q̃ naõ auia onde p̃o o pee q̃ nas̃ fosse
sobre elles assy q̃ ficaraõ tres cassas cheas deles mortos os quais uy cõ mͣ. der do
meu coraçaõ Em ver tantas almas perdidas E por outra p̃le cõ allegria p̃
uer acidade liure / aq̃l tinha em sy mtos mininos fies de N. S.r iesu .xͦ. q̃ tradauaõ
E diziaõ Sñor deos aue misericordia denos
mininos fies de N. S.or iesu .x. q̃ tradauaõ
sprito santo auemisericordia de nos. E mtas molheres q̃ podiaõ perder suas almas sẽdo
catiuas dos infies̾ ⟦⟧aqui morreo hũ mancebo p̃ nome chamado paulo serraõ p̾
maõs dos Immiguos: E outros dous nosos foraõ mortos das nosas ꝓp̃as espin-
guardas: E despois das dez q̃ agẽte se uio liure de hũ periouo tamanho todos cla
ramẽte cõfessarão ser esta uictoria não alcãçada p̃ forcas humanas p̃lo q̃l
o pͤ. uiguayro cõtodos os cleriguos cõhũ crucifixo diante correraõ os muros
dando graças ao sõr q̃ auia remido acidade asesta frͣs. hos q̃ aquy estauão
mortos nestas casas dizẽ q̃ seriaõ 270. Ecõ toda agente q̃ morreo este dia dos
Barbaros dizẽ q̃seriaõ sobre seiscentos homẽs diguo a uossas R.as. pͤ. ¶Ir
maõs meus q̃ as tais cousas fazem ter maior fee. Crer fortissimamẽte em N.°5.
iesu Chr̃o descrer do mundo Esuas pompas cõfiar en soo d̃s q̃ soccorre em otro
opportuno aqué ochama de ꝟdadeiro coraçaõ.
Despois disto nos comecaraõ afazer guerra cõ tiros de artelharia Eacercar acidade
p̾ todalas p̃tes cõ tranqueiras naõ deixando sair gente abuscar algũs mãtimẽp
de Sruas. nẽ deixauão entrar outros mãtinẽtos nehũs quasi padescia apente mͣ
necessidade de fome E p̃ser agẽte pouqua /como Ja se dixe atras / naõ se podia
reuezar avioiar era forcado q̃ passassem as noytes sem dormir p̃lo qual ado
ecia muyta gente
quãdo lhe apraz.
ecia muyta gente E estauaõ em muyta necessidade q̃ soccorre
aesta cidade mais triguo q̃ nunqua auia os outros passados uindo/ E mtas tamaras /
q̃ nunqua auia os outros passados uindo/
aguora neste escuro do
aesta cidade mais triguo q̃ nunqua auia os
estauaõ sperãdo qñ nos auião de combater
en q̃ uiesse este año
{{PAGE:6}}
Do ano De 1551.
Da lua por q̃ elles nũqua nos cometeraõ se naõ de noyte epollo escuro de modo q̃ om esta tristeza
Lcuidado estando toda agente naõse esperaua outro soccorro de pois do de N.Sor. iesu xp̃o
etaq̃ irmaõ do pos do de N.Sͦ.
se não ode gil fiz de Carualho q̃ estaua Em hu Reyno q̃se diz queda/ E determinousse
de omãdar chamar Eassy se fez: E elle como o soube com mͣ liJeireza apparelhou os
seus nauios Ecõ assaz de trabalho por q̃ tinha ouẽto p̃la proa chaguou avistade
Mala qua aseis dias da gasto dia da transfipuracaõ de N.S. La cidade foy trans
figurada por q̃ da aso cara q̃ tinha triste se tornou allegre de quansada s q̃ não
podia tomar folguo / comecou aribar sobre ellas E como viraõ os Jmmi
ꝑa peleJar cõ elle mas gil fr̃z mãdou aribar sobre ellas E como viraõ os Jmmi
guos a determinacão se foraõ fugindo ꝑa aterra, onde naõ podião cheguar os nauios de gil
fr̃z p̃serẽ dalto bordos q̃ era hũ galeaõ, & hũa naõ es huã fusta, Eassy ueo aoporto e
hũa sesta desembarcou Emeteo dentro na cidade sua gente q̃ seriaõ sobre cem homẽs ar-
cabuzeiros bem aparelhados E deseiosos depellejar, foy recebido do capitaõ Dom p. dasylua
cõ mͣ honrra. E allegria: E opͦ. uipayro Jmͦ. soãrez cõ os pͤs. uestidos os sairão arecebr̃
aporta da misericordia cõ cruz leuãtada sassy entrou na Jgreja o capitaõ peral dom
pͣ. dasylua. E ouuirab missa donom̃e de Jesus, aquãl quasi sempre adixe hũ pͤ desque
se comecou ocerco todalas sextas feiras / et tãto creo firmemẽte sem duuidar q̃ omesmͦ.
Jesu fecit saluã ciuitatem ab Inimicis crucis christi / e desq̃ ouiiraõ missa se foraõ am-
bos a fortaleza acomer/ E passado isto gil fr̃z detreminou poer p̃ obra ao q̃ ueo aesta
fortaleza q̃ segũdo dizia era fuir act̃s eaelRey, fez q̃se concertassẽ certas fustas
eas lancasiem aomor cõtodo oaparello necessario Eassy o fez fazer o capitão Dom
po. dasy lua/ elle .S. gil fr̃z se aparelzou ꝑa ir pelejar cõfe ssandosee, & recebendo osanc
ctissim° Sacrõ ¿não somẽte elle mas toda amais da pente q̃ uinha cõ elle p̃ q̃ era ho-
de q̃ auia, mas depois não pareceo bem ao capataõ Dompͦ nem aos do pouo q̃saisse
de q̃ auia, mas depois não pareceo bem ao capataõ Dompͦ nem aos do pouo q̃saisse
apeleJar.
Os malayos que tinhaõ cerçada acidade p̃la p̃te do oriente tinhaõ sentado seu
arrayal em terra E tinhaõ hũa tranqueira mais cheguada acidade donde
faziaõ mto dano com Artelharia. E segundo paresçe uista esta detreminaçaõ q̃
auja de hir apellejar es elles, plomar/ desempararam atranqrͣ. eoarrayal ⁊
e
recolleraõse as embarquaçoẽs a huã sexta feira anoyte q̃forão 14 da oosto
octaua do dia de sam Lͣ. assỹq̃ as sextas frͣs nos mostraua osõr suas mĩas. ⁊
Pos Jaos q̃ he gẽte mais podrossa p̃la terra q̃ occuparaõ os malayos aq̃la mes
ma noyde aq̃l̃a q̃ amanheceo dia de nosa Sͦ. dagusto atraqueira desem
parada dos Malayos E pusseraõ nella partelharia Ecomecaraõ afazer guerra
acidade apõtauaõ ꝑa huã IgreJa de Nosa senhora q̃ henosa, & ꝑa anosa casa dõ
de tiraram mͣs tiros assy como auiaõ feito ate entonces os malayos passando as prezes
p̃ antre as pernas dos homẽs E Junto pollas cabeças. enoso sor̾ os guardaua q̃ naõ no
mataraõ em todo este tempo mais de dous por tupuesses e hu homẽ christaõ da tierra Aq̃l
tranqueyra detreminou o capitaõ Dom po. dasylua q̃ gil fr̃s de carualho saisse com 60. lio
mes passy saio hũ sabbado p̃la manhão auẽdosse cõfessado Etomado osanctissimͦ sacr̃o
uestido no habito de xͦ. de que̾ elle Ecomẽdador p̃ q̃ asiy acustumaua muytas uezes a
sse cõfessar Ecomũgar dizendo q̃ naõ achaua outras armas mais fortes, nẽ q̃ mais
o animassem para pelejar cõ os Immiguos da Cruz de xͦ, assy q̃ armado em huã çoura
de laminas E huã celada na çabeça q̃lhe cobria opesçoço E a barba en pernas [phũs]
capatos bayxos nos pees phũ montãte namão, depois de aver tomado, avençaõ do sa
cerdote sayraõ p̃la porta tomãdo o caminho ꝑa atrãqrͣ. cõ mͭ detreminacaõ donde
estauaõ os Immiguos, os quais se comecaraõ adefender cõ espinguardas, paos tostados, e
e
134
134
{{PAGE:7}}
[Transcription failed after trying 2 times with the following models: jurubassa-remote]
{{PAGE:8}}
fusta
Doano De is si –
fusta q̃ trouxe gil fiz Et tirou dous ou tres diros de falçaõ para liuãs fustas dos
inouros.
q̃ uin haõ fauorescer ao nauio Et assi chegaraõ os nossos d̃ fizeraõ lançar
ao mar os barbaros, de modo q̃ o trouxerão cõ a artelheria, harroz E outras consas de
manicaõ, nosso snor̃ seia louuado desde cequelle dia ficou acidade desapressada de to
dales partes, & Entoncesse pareçeo mais claramẽte, o damio q̃ fizeraõ os uerdugos q̃ ho snõr
mandou para castigar esta cidade, praza a elle q̃ todos nos Emmendemos E façamos sempre
sua vontade / Era hũ Espanto de uer huã cidade chea de mercadores E de tanta riquiza
agora toda queimada & destruida, ospalmares q̃ Estauão muitos E bos̃ q̃ Estauão aorredor
dacidade uelos todos distruidos, cortados, En tal maneira q̃ quasi naõ se conhecia de quẽ ho auia.
Visto dantes, pois sairaõ logo algũns criados de dõ Garcia U acharaõ ho seu corpo ia gastado –
oqual conhecerçaõ polos uestidos q̃ estauaõ q̃ estantãs ainda sen ser de todo corrompulos E polas
botas q̃ tinha nas pernas Ja sequas vgastadas, E os ossos de po uaz gracilez E compostos os trou
perão acompanhandoos amisericordia con toda agente da cidade. E assi foras Enterrados
Estis
Estis q̃ morrerão por testemunho dafe. O peccador domĩ se Esta destruiçaõ. Umudãça
particular põs Espanto E temor q̃ sera odia de Juizo quando todas as cõusas serciõ mo
uidas umudadas & arderas de maneira q̃ tudo ficara abrasado, q̃ isto he hũ Cinal
mui pequeno daquele dia do Juizo
Depois deter hosnõr (usando da sua mĩa paragloria de seu nome Jesus) descercado a Cidade
começou agente a sayr abuscar algũas fruitas q̃ achauaõ E arroz uerde polos cumpos E
E
ouieçon agente a sayr abuscar alguãs fruitas q̃ achauaõ E arroz uerde polos cumpos E
e
quando a somarão huãs naos q̃ foraõ a buscar mantimẽtos a hua sesta feira uinta seis dias de se
tembro, as quaes trouxeraõ muito arroz El galinhas q̃ qua pola cidade senaõ podiaõ achar para
os duentes. & Essas q̃ achauão ualias a dous outres cruzados cada galinha, E assi trazião ce
bolas, alhos, lentilhas, ouos, & outras manejras de mantimẽtos, Et depois uieraõ mais, assi q̃ ao pre
senti Esta a Cidade remediada pola mĩa diuina / Quanto aos mantimentos Espirituaẽs, praza
aosnõr de a remedear u emmendar, reformando a Embõs cestumes, temor de Ds̃ dereiteza de iustiça
E semplicidade de fee, ao q̃l he necessario q̃ uossas charidades padres meus E irmaõs aiudẽ
rogando aosnõr pollos q̃ aqui morrerão q̃ seraõ mais de cẽ portugueses uisto dios a maõs dos
imigos afora outros muitos q̃ sas̃ mortos & estaõ para is̃o polos orandes trabalhos E poucos Enaõ
conuenientes mantimẽtos, & asi polos q̃ ficamos q̃ nos Enmendemos.
Asi q̃ Estas saõp ascousas q̃ Esti anno de SI, saspassadas nestas partes de Malaqͣ nosso snor̃ por
Cayo nome Estamos taõ apartados nos casunte En seu santo Reino polos meritos de sua Sacra
tissima par xaõ Amen feita Em Malaga aos uinte En seu santo Reino polos meritos de sua Sacra
Seruo de vossas charidades frco perez
135
135
135 |
| fulltext_translation | {{PAGE:1}}
Gratitude and affection,
As I was here,
Letter from Francisco Perez regarding matters on the 124th day of November
in the year 1751 to Father Emmanuel,
Malaca.
Malaca.
Gratitude and affection from his
Goa
Goa
In the Holy Spirit and Saint Anthony,
We always bear in our hearts the memory of the past fifty-five years, my father and brothers,
as I was here,
I carried out your charities
Malaca, as the Reverend Father Francisco instructed me, and that I was ordered to execute which will continue to be of great importance to the Portuguese cause, the construction of the fort, especially in Ceylon, until now nothing has been achieved due to the Reverend Master Francisco Xpo's illness in the previous year.
Francisco
{{PAGE:2}}
From the year 1551
Vessel, not because the devil threw it away, but because he dared to pretend to be a merchant in order to go with much desire, and finally did not go -
And in this year of fifty-one, it was not there because he was not dressed for the feast on July 7th, accompanied by three other ships and a small ship named Junquo, which was sent by our Lord God to punish this city with the scorching heat and three days of drought that began on June 5th. And the Moors were defeated on September 16th, during which great things happened, to give thanks to God who punishes and never lacks mercy towards His people, punishing where He always remains, since those of this region accustomed themselves to keeping the Sundays very badly with their dealings and banquets, forgetting God, thus forgetting divine matters. Therefore, Sunday showed God's punishment, while on Wednesday He showed His mercy, for on Sunday, the ships were burned. On June 14th, Garcia de Meneses, who went as captain of Maluco, and his companions João and Bonças, along with four or five others, were killed, among whom was João Vaz Guerra, and the rest were taken prisoner, of which three survived, who were later executed. The rest were spared by the Inquisitors, who judged Garcia and those who died with him as sinners and deceivers, if indeed God our Lord punishes this world with small sins and greater ones, leaving them to be punished elsewhere, but before this, I heard of those against whom He knew. He was a good man accustomed to being very Christian, as he spent Saturday with certain men and confessed on Sunday morning, and a strong rat did not change his heart. Two days later, Duarte Madras was killed by the Moors.
On Sunday, while in Guadarrama near the altar to receive the most holy sacrament, having the priest said mass in such a way that the father did not move a little to the right of the altar, this Duarte Madrigal gave signs of a Christian and I believe that he was sacrificed here to our God and Lord, and the Infidels held his hands high.
Another Sunday, they took another man and cut off one of his legs, which led to his death, and on another Sunday, they took prisoners and killed another man who frequented the Sundays more often than the other days, always taking prisoners from the Church, as they knew that we gathered there on that day.
On another Sunday, they killed a man with a spear, giving him through his throat, and thus asking, he was punished in this world so that his soul might be saved, and the other, who died after confessing and repenting of his sins.
{{PAGE:3}}
Cartas Dalndia
In August on the Feast of the Assumption of our Lady, Andrei ordered Captain Gomes da Silva to depart early in the morning to establish a lookout post where the Japanese from the eastern part of the city were stationed. From there, two men would be sent to burn two of our allies, who would leave after hearing the sermon, thus revealing the mystery of the Lord. They would not be caught by the Japanese encircling them but would escape to the area outside the city where merchants, Chinese, Moors, and other peoples resided, having traded much sandalwood, silk, and other goods, including over twenty thousand souls, among whom were many Christian converts. These allies would cause significant losses according to the accounts of those who had planned the operation. No incident occurred because the Japanese governor was transferred due to unjust treatment and contempt, as well as various deceitful actions. I am not convinced that those who died here were more sinful than the Israelites who committed idolatry and fled, resulting in thirty-six deaths, while the rest of the Israelites suffered this ignominy and the excommunication of Achao.
Furthermore, the kings and David sinned, as did Pinagá and Adonijah, who began to sow discord. Our Lord Jesus Christ, through whom we were redeemed, as He rose from the dead, has infinite mercy, like the help provided to humanity, freeing us from the dominion of the devil, suffering on the cross on the sixth day, so as to better assist this city, which was on the sixth day of June when people arrived from three ships that had come from India. We received great joy from the inhabitants of the city. More than eighty fustas, called lancaras, among which one galley with a large cannon and many berths, and the others with much artillery, began to fire upon them as Don Garcia anchored the ships together. Thus, our forces defended themselves using large cannons in such a manner that the attackers did not advance, causing no damage to them, nor did our forces suffer any harm, as reported. On the following day, fishermen began to venture out to fish and catch some fish, as they had not dared to go to sea for seven or eight days out of fear of the Japanese. On that Friday, the Lord showed His mercy, delivering this fortress and settlement of the Portuguese, where the churches stood, praising and glorifying His divine majesty. Our forces were few, numbering only dozens, but the circuit was large, and the walls were weak, with no land passage except for the river mouth. The Japanese were numerous, as reported, with three thousand one hundred and fifty men, and another thousand more, well-equipped, and the number exceeded three thousand. These Japanese arose with them, living in our territory under the guise of peace. These Japanese were very barbaric and attacked without fear. Even when they fired and killed, they did not say their weapons were merely long spears, but rather large ones.
{{PAGE:4}}
From the year 1551,
the quantity of our arquebuses and muskets that we received, seven or eight pieces,
which we obtained from the Moorish city where the Pettios lived, a city where our churches were not established, and where we did not acquire many converts: The other people who surrounded the city from the eastern side, known as the Malayo people, claimed there were seven or eight thousand men equipped for battle, and that they would bring three hundred of them. And indeed, my brothers and I, along with the S. who compared the numbers, found that thirty men were sufficient for the task, to which our comrades did not sleep the entire night, each waiting in their quarters for God’s mercy, Jesus Christ, number five. They strengthened themselves with the most sacred relics, and as their companions worked tirelessly, they exhorted one another, making great efforts in their spiritual practices.
On the seventh day of the same month, Wednesday, before the assault on the city by one of its defenses, which was guarded by a respected individual, Casiado Smor, in this city named Fr. de Payua Epuseran, he erected ladders, and some climbed up the walls. However, the defenders, who numbered three Portuguese men with fifteen to twenty slaves, defended the entrance, and soon two squadrons of people, totaling around thirty men, armed with fire bombs, arquebuses, spears, and toasted wands, with the help of Our Lord Jesus Christ, drove them back, leaving their ladders and spears behind, and arrows and poison-tipped arrows. And the Zaruatanas, which are their weapons, left them dead among us, my sinful eyes, among whom one died, and it was said that he was related to the captain of the Jaos, and for his funeral according to their custom, three were killed by those who shot at them with arquebuses. But throughout that day, God showed his great mercy to us, as none of us died. Notably, in the multitude of people, we could not observe any being wounded. Rather, in Jesus, our hope and confidence lay, and with faith, we trusted in his salvation, in abundance of virtue, and in his deliverance.
On July 3rd, the Jaos and Malayo people, as we had said, numbered up to ten or twelve thousand, and determined to attack the city from all sides. On a Friday after midnight, the Jaos and Malayo people began to attack the city from the eastern side. Our comrades, who were waiting in their quarters with lanterns, sensing the call of Jesus, N.S., began to defend the walls with the courage of the faithful, using torches, arquebuses, and all kinds of firearms, and large stones thrown from the walls, which broke the enemy’s ladders and killed them. Our comrades, with bread, quickly rushed to their quarters whenever needed. With crucifixes in their hands, they encouraged the people, taking the name of our Captain General, Jesus Christ, N.S. For two or three hours, they defended this eastern side. Finally, by divine mercy, they drove the enemy back, killing more than a hundred of the barbarians, as was said. None of our own died, except perhaps one slave who went mad, and two men who burned themselves with a torch.
{{PAGE:5}}
---
Colonial Records
Policara mais razão morreram e depois acabado este combate da parte do Oriente,
cenpalo e capitão grand depois acabado este combate da parte do Oriente e
podrosa plê do Poente scõ ui o capitan geral dos Jaos em pessoa plâ aqlá
banda passando um rio por baixa mar Eacometerão muito forte pê aqlá
plê onde estava o onoso Capitão Dom p. dasilua e os nossos ainda que
esta uigiar toda noite spelezar não mostraram fraqueza mas
esperando na misericórdia de Nosso Senhor Jesus Cristo po que estavam apparelhados
dos a morrer pelo qual todos os mais estavam com fessados láuiã recebido
estavam
o Santíssimo Sacramento os dias p. lhe começaram a resistir à passada
canhões grosso que estavam na fortaleza. Junto ao Rio. E com
panelas de pólvora E com outras armas defensivas Enaolhe poderiam resistir tanto
ainda que matassem muitos deles que não entravam na cidade mas entravam em algumas casas de madres
que tinham as paredes de taipa. E nossos corriam toda noite por uma rua que não saíssem
da hy. E se derramassem pela cidade.
Esse espalharam deram
muito trabalho: E não pode ser senão que nos matassem muita gente: mas então incluindo
aqueles que foram grande mistério divino que estivessem até o dia claro.
mas então incluindo
as patas: Como foi de dia foi melhor mais claro onde estavam nossos defendendo
as espingardas E passavam as taipas E eles não podiam ferir nossos com
suas lanças E assim estariam peleando até as nove do dia. E todos quantos bárbaros
entraram morreram caindo uns sobre os outros que não auia onde pô o pé que nas fosse
sobre eles assim que ficaram três casas cheias deles mortos os quais eu com muita dor
em ver tantas almas perdidas E por outra parte com alegria pô a cidade livre
aqlá tinha em si muitos mininos fiéis de N. S.ª Jesus Christo que tradavam
E diziam Senhor Deus aue misericórdia denos
mininos fiéis de N. S.ª Jesus Christo que tradavam
Espírito Santo aemisericórdia de Nos. E muitas mulheres que podiam perder suas almas serádo
cativeiras dos infiéis ⟦⟧aqui morreu um moço de nome chamado Paulo sob
mãos dos Imigrantes: E outros dois nossos foram mortos das nossas
espingardas: E depois das dez que aguentaram se viu livre de um período tão grande todos
claramente confessaram ser esta vitória não alcançada por forças humanas pelo qual
o p. uiguarro com todos os clérigos com um crucifixo diante correram os muros
dando graças ao Senhor que auia redimido a cidade a esta frente. Hos que aqui estavam
mortos nestas casas dizem que seriam 270. E com toda gente que morreu este dia dos
bárbaros dizem que seriam sobre seiscentos homens digo a vossas R. P. Ir
minhas mãos que as tais coisas fazem ter maior fé. Crer fortíssimamente em N.º5.
Jesus Cristo descrever do mundo Esuas pompas confiar em Deus que socorre em outro
opportuno aquele chamado de verdadeiro coraçón.
Depois disso nós começamos a fazer guerra com tiros de canhões e cercar a cidade
pê todas as partes com tranqueiras não deixando sair gente abuscar algum matimê
de Suas. Nem deixavam entrar outros matimês nehum quasi padecia aperte mês
necessidade de fome E passando o tempo pouco como já se dizia atrás / não se podia
rezar avião era forçado que passassem as noites sem dormir pelo qual adoecia
muita gente quando lhe apraz.
adoecia muito gente E estavam em muito necessidade que socorre
esta cidade mais trigue que nunca os outros passados uindo/ E muitas tamareiras
que nunca os outros passados uindo/
agora neste escuro da
esta cidade mais trigue que nunca os
estavam sperando que nós auiássemos de combater
em que uiesse este ano
{{PAGE:6}}
In the year 1551.
Due to the moon under which they had committed acts against us, it was dark on that night without any light, causing great sadness. Being vigilant, we did not expect any other help except from Nossa Senhora de Ipiúna, our Lord Jesus Christ, and His Sister. If not for Gil de Carvalho, who was in a kingdom known as Quilha, and who decided to command the call for assistance, Eassy was summoned. Upon learning of this, Eassy prepared his ships with great diligence, and despite the difficulty due to the wind blowing from the port side, he managed to sight the coast after six days of sailing.
As the city of Nossa Senhora underwent a transformation, its appearance changed from one of sorrow to joy, as it could not take rest. Eassy began to approach them; when the Jamiuns saw him, they prepared to defend themselves. Gil Friz decided to land and brought with him a hundred well-equipped archers eager to fight. They were received with honour and joy by Captain Dom P. dasilva. The priest Joam Soarez and the soldiers, dressed in their best attire, welcomed him with a display of mercy and the cross. Eassy entered the church with Captain Dom P. dasilva and heard mass in the name of Jesus, a practice almost always initiated on Fridays. He firmly believed that Jesus would save the city from the enemies of the Cross of Christ. After hearing mass, both returned to the fortress. Following this, Gil Friz determined to fortify the fortress, which according to him belonged to the King. He arranged certain cannons and set them up with all necessary equipment. Eassy had Captain Dom P. dasilva do this, but both Gil Friz and those accompanying him seemed reluctant to leave the fortress.
The Malays, who had surrounded the city from the eastern side, had established their camp on land and had a fort closer to the city where they caused significant damage with artillery. According to appearances, this decision to attack them seemed to have led to the abandonment of the camp and the return of the ships on a Friday night, which was the 14th day of the month of October. On the feast days, the Fridays showed their might. As the people who could occupy more of the land taken by the Malays moved there, on the night before August 15, the Malays began to disembark and prepare for war against the city, aiming for a church of Our Lady and a house nearby. They fired shots as they had done previously, passing the crosses between the legs of the men and hitting their heads. The guards, who had not killed more than two Christians in all this time, now faced the challenge. The captain, Dom P. dasilva, decided that Gil Friz should leave with sixty light muskets. On Saturday morning, Gil Friz confessed and put on the most sacred vestments, dressing in the habit of a friar, a role he often played to confess and comfort others, believing he had no stronger weapons and that these would inspire him to fight against the infidels of the Cross. Armed with a cuirass made of plates and a helmet covering his head and shoulders, and wearing short boots, he left the fortress with the priest's blessing, taking the path towards the enemy, who began to defend themselves with pikes and toasted loaves.
{{PAGE:8}}
---
The fusta
Doano De is si –
the one who brought Gil Fiz and removed two or three falças for fustas of the inouros.
who caused the sun to rise for the ship, and thus our dês made them launch the barbarians into the sea, along with artillery, rice, and other supplies, our lord since that day hastened the city’s departure from all those parts, & then it became more evident, the damage that our lord sent the verdugos to punish this city, praise be to him that we all amend ourselves and always do his will / It was a wonder to see a city full of merchants and so rich, now entirely burned and destroyed, the plantations that were many and the woods around the city, all destroyed, cut down, in such a way that hardly anything was recognizable of what it had been.
Seeing before, indeed some servants of Dom Garcia would find his body decayed – which could be recognized by the clothes that were still there even though not completely rotten and by the boots on his legs, now dry and worn out, and the bones of such fragile and compact composition, they would bring them along with mercy to the entire city. And so, they were buried these
these who died as testimony to this destruction. The sinner Dom In this destruction. A particular account fills with horror and fear that will be a hatred of judgment when all things are made just and burnt in such a way that everything will be reduced to ashes, this is but a small cinál of that day of judgment.
After this, His Excellency (using the glory of his name Jesus) began to leave to search for some fruits that he found and rice sprouts in the fields, and
and
hearing that he was leaving to search for some fruits that he found and rice sprouts in the fields, and
and
when the sumaroa of one or two ships that went to seek provisions on Saturday, the seventh day of September, brought much rice and chickens that the city could not find for the inhabitants. & Those who found would pay two or three cruzados per chicken, and thus brought balls, garlic, lentils, eggs, and other kinds of provisions, and afterwards they would go further, so that upon feeling that the city was remedied by my divine power, / As for spiritual provisions, praise be to the lord for remedying and amending, reforming the customs, fear of God's righteousness of justice and simplicity of faith, which is necessary that our charities, my fathers and brothers, help, praying to the lord that here those who die will be more Portuguese in the hands of enemies, others many who have died and are for this through great works and few convenient provisions, & so for those whom we amend ourselves.
Thus, these are the accounts that in this year of SI, passed in these parts of Malacca, our lord by Cayo's name is so far apart from us in his holy kingdom for the merits of his most sacred and holy passion, Amen made in Malaga in his holy kingdom for the merits of his most sacred service to your charities, Francisco Perea.
135
135
135 |
| genre | Manuscripts |
| genre_facet | Manuscripts |
| hierarchy_browse | 49-IV-49{{{_ID_}}}zotero-coll-PI7XKZMA Jesuítas na Ásia. Collection{{{_ID_}}}zotero-coll-MPF9XDJZ |
| hierarchy_parent_id | zotero-coll-MPF9XDJZ zotero-coll-PI7XKZMA |
| hierarchy_parent_title | Jesuítas na Ásia. Collection 49-IV-49 |
| hierarchy_sequence | 0000 0000 |
| hierarchy_top_id | zotero-coll-WX87PJHD zotero-coll-WX87PJHD |
| hierarchy_top_title | News News |
| hierarchytype | Default |
| id | zotero-JLBDULEB |
| institution | zotero_group |
| last_indexed | 2026-10-25T03:50:56Z |
| latest_content_date | 2026-10-25T03:50:56Z |
| publishDate | 1551-11-24 |
| publishDateRange | 1551 |
| publishDateSort | 1551 |
| record_format | zotero |
| spelling | Carta de francisco perez das cousas que neste año de 24 de nouenbro 1551 soccederão em Malaqua para Goa. This letter, dated 124th day of November 1751, from Francisco Perez to Father Emmanuel in Malaca, details military conflicts and missionary activities in the region during the late 16th century. Key figures include Francisco Perez, Father Emmanuel, and Garcia de Meneses. The document describes the construction of fortifications, battles against the Moors and Japanese, and the use of firearms and artillery. It also outlines the capture and execution of several individuals, highlighting the harsh punishments meted out for perceived sins. The letter emphasizes the importance of religious observance and the role of the Inquisition in punishing heresy. The document is significant for its insights into colonial military strategies, religious practices, and the socio-political dynamics of the period in Malaca. Entry number 70 in catalogue "Jesuítas na Ásia" Manuscripts Portugal. Biblioteca da Ajuda 49-IV-49, fl. 131v. 1551-11-24 Artillery Battles against Moors Capture and execution Colonial strategies Father Emmanuel Firearms Fortifications Francisco Perez Garcia de Meneses Goa Inquisition Malaca Military conflicts Peres, Pe. Francisco Portuguese missions Religious Observance socio-political dynamics {{PAGE:1}} Agraca e amor de Como estaua aqui --- Carta de Francisco Perez das cousas 124 de novembro neste ano de 1751 para Derao Em Malaca. Malaca. Agraca e amor de seu --- Goa 1 Goa --- No Santo Snor e Sae Comprende sempre em nossas almas a me - Ao anno passado de cinquenta e cinco anos, padre meus e irmãos, como estaua aqui execui as vossas charidades Malaca, como me mandou ho pe Me Francisco os exercitos e que me mandou ocupar os quais se continuarão a Reguera muito fó dos lhos portugueses ho snor cusa obra he cusa obra he Ceylano, até agora não do padre Mestre Francisco Xpó o anno Francisco porque coisa nenhuma daqui porque o anno passado de cinquenta e cinco nas Lys daqui nada. {{PAGE:2}} Do ano de 1551 Embarcação, naõ sey seo esteruou mamona se Lucifer porq̄ seu ousa vezes se pare pare lharaõ mercadores para ir cō muyto deseso E finalmēte naõ foraõ - E este anno de cinquoēta E hū assi mesmo naõ foy la estarē nenhuā porq̄ estando huā nao no preso apparelliada paraixa .7. de Junho foy fiquejmada cō outras tres naõs E hū nauio pequeno que qua chamaõ Junquo isto e porq̄ deos nosso snōr quis castigar a esta cidade cō a tercerquada celo E tres dias ē que se cōmeçou o sçerquo a .5. de Junho E foraõ pe os mouros a dezaseis de setembro no qual tempo se passaraõ grandes cousas dinas de saber para dar graças ao snor̄ que castiga E nunqua a parte a sua misericordia do seu pouo E castiga por onde perennos porq̄ acustumauão os deste pono a guardar muy mal os domingos cō seus tratos E banquetes q̄ se esqueciaõ de deos pois se esqueciaõ das cousas diuinas portanto e Domingo mostrou o snor̄ seu castigo Em sesta feyra a sua misericordia porq̄ ē domingo se queimaraõ as naõs Em Domingo aos 14. de Junho mataraõ a Do Garçia de meneses que yia por capitaõ de Maluço os Jaõs as bonçadas cō outros .4. ou cinquo Entre os quaes mataraõ a xo vaz̄ Guilher̄z E ao recelhermorreriaõ a fogados e hū rio dez ou doze cō outros tres q̄ todaraõ uiuos os quaes os iniusos mataraõ çpir q̄ naõ dauaõ uida anhū Aristaõ naõ digo porq̄ Julge a Dō Garcia E aos que cō elle morreraõ por pecadores E que lo rantadores das estas como seja uerdade que Deos nosso snor̄ castiga a este mundo os pequenos peccados E os muy prādes os deixa por ser castigados nos outros ꝑa sempre mas antes segundo ouui aos q̄ contra conheciaõ Era homē bē acustumado lido muy bō christaõ porq̄ ao sabodo se desem barc̄ou cō hūs certos homēs E logo se cōfessou E reçebeo ho santissimo sacramēto ao Domingo pella manhā Et forte fuit rattus ne malitia mutaret cor illius, ꝓ Dous da lgosto mataraõ a hū homē chamado Duarte madras Em Domingo aos cō hū tiro de camello estando de Guollros Junto do altar para reçeber ho santissimo sacramēto tendo Ja o clerigo dito a missa de modo q̄ se se naõ apartara o padre hū pouco para maõ direjta do altar fratamte e feyto pedaços E este duarte Madeira daua dessi assim e mo boōs sinaes de christaõ E o q̄ eu tenho ꝑa mīm he q̄ foy aqui sacrificado a nosso deos E snr̄ o pollas maõs dos Jnfieis elle auia i muyto bem trabalhado por defender a cidade ⁋ E outro Domingo adiante tiraraõ outrauēz cō homē sino E cortaraõ huā perna alur̄ homē de q̄ morreo E ao outro Domingo tiraraõ cō berços E mataraõ outro homē de manra que mais frequēte mēte nos tirauaõ aos Domingos que naõ os outros dias E sempre nos tirauaõ a JgreJa porq̄ elles sabiaõ pella gēte in fiel q̄ estaua ētre elles q̄ aq̄lle dia nos Juntauamos na JgreJa. Outro Domingo mataraõ a hū homē cō huā spiriguarda dandolhe pella gargāta que se Cayo fora de pois de comer E buber E assi q̄ exoronde peçou foy castigado neste mundo para q̄ a sua alma fosse salua ē ho outro porque morreo cōfessado E arrependido de seus peccados 132 {{PAGE:3}} Cartas Dalndia Andrei de Agosto dia da Asumpçaõ de nossa snrā mandou ho capitão gō D.o da silua sair pentecpella manhaã a dar ē huā tranquejra ē que estauaõ os Jmgos da parte de oriente da cidade donde se queymarão dous homēs q̄ não morrerão mas mataraõ dous nossos os Jmigos os quaes estando ouuindo a pregaçaõ a deixarão que pareceser misterio do Senhor assi que naõ so mēte nos tiueraõ cerquados mas do maraõ aparte da cidade onde habitauão os mercadores ela quillins E mouros E chins̄ E outras mujtas gentes donde se leuaraõ orande presa douro E prata ceda, sandalo, E muyta roupa E naõ pouca perçellana E dizē que leuariā mais de vinte nil almas e tre as quaes eraõ a lyus christaõs que soma a perda q̄ fizerão hū cōtodouro segundo dizē os homēs q̄ disposabē Rido naõ acontece simcausa, Jmmo regnū ágente ingētem transfertur propter in Justitias Et contumelias Et diuersos dolos E não se me persuade como ya Carrilha apuntey q̄ os q̄ aqui padeceraõ eraõ mais peccadores q̄ lodos pris os Jeraelitas cōmeteraõ açidade hay tornaraõ se fugindo E morreraõ trinta E seis delles E o pouo de Jsrael padece esta ignomima E o escomungado |
| spellingShingle | Carta de francisco perez das cousas que neste año de 24 de nouenbro 1551 soccederão em Malaqua para Goa. Artillery Battles against Moors Capture and execution Colonial strategies Father Emmanuel Firearms Fortifications Francisco Perez Garcia de Meneses Goa Inquisition Malaca Military conflicts Peres, Pe. Francisco Portuguese missions Religious Observance socio-political dynamics |
| title | Carta de francisco perez das cousas que neste año de 24 de nouenbro 1551 soccederão em Malaqua para Goa. |
| title_autocomplete | Carta de francisco perez das cousas que neste año de 24 de nouenbro 1551 soccederão em Malaqua para Goa. |
| title_full | Carta de francisco perez das cousas que neste año de 24 de nouenbro 1551 soccederão em Malaqua para Goa. |
| title_fullStr | Carta de francisco perez das cousas que neste año de 24 de nouenbro 1551 soccederão em Malaqua para Goa. |
| title_full_unstemmed | Carta de francisco perez das cousas que neste año de 24 de nouenbro 1551 soccederão em Malaqua para Goa. |
| title_short | Carta de francisco perez das cousas que neste año de 24 de nouenbro 1551 soccederão em Malaqua para Goa. |
| title_sort | carta de francisco perez das cousas que neste año de 24 de nouenbro 1551 soccederão em malaqua para goa. |
| topic | Artillery Battles against Moors Capture and execution Colonial strategies Father Emmanuel Firearms Fortifications Francisco Perez Garcia de Meneses Goa Inquisition Malaca Military conflicts Peres, Pe. Francisco Portuguese missions Religious Observance socio-political dynamics |
| topic_autocomplete | Artillery Battles against Moors Capture and execution Colonial strategies Father Emmanuel Firearms Fortifications Francisco Perez Garcia de Meneses Goa Inquisition Malaca Military conflicts Peres, Pe. Francisco Portuguese missions Religious Observance socio-political dynamics |
| topic_facet | Artillery Battles against Moors Capture and execution Colonial strategies Father Emmanuel Firearms Fortifications Francisco Perez Garcia de Meneses Goa Inquisition Malaca Military conflicts Peres, Pe. Francisco Portuguese missions Religious Observance socio-political dynamics |
| url | https://macau-legacy.usj.edu.mo/docs/JLBDULEB/viewer_JLBDULEB.html |
| zotero_collection_key | MPF9XDJZ PI7XKZMA |